Yılda bir doldurulan formlar çoğu şirkette kısa sürede formaliteye dönüşür. Asıl amaç puan vermek değil, şirketin nereye gittiğini görmek ve zamanında düzeltme yapmaktır. Bu yüzden sistem kurulmadan önce "Bu sistemle hangi kararı vereceğiz?" sorusu yanıtlanmalıdır.
Performans ölçümü ile değerlendirme aynı şey mi?
Performans ölçümü, şirket ve birim sonuçlarının göstergelerle izlenmesidir. Performans değerlendirme ise çalışanın hedef ve yetkinliklerine göre değerlendirilmesidir. İkisi birbirini tamamlar, ancak önce şirket hedefleri netleşmelidir. Aksi hâlde çalışanlar hedeflerine ulaşırken şirket hedefini kaçırabilir.
Performans ölçüm sistemini kurmanın 7 adımı
- Amacı belirleyin: Sistem karar almak için mi, gelişim için mi, ücret ve prim için mi kullanılacak? Hepsini aynı anda yapmak zorlaşır.
- Stratejiyi hedefe çevirin: Şirket önceliklerinden birim hedeflerine inin. Stratejik plan yoksa önce kısa bir öncelik listesi çıkarın.
- Görev tanımlarını kontrol edin: Kişi kontrol edemediği sonuçtan sorumlu tutulmamalıdır.
- Göstergeleri seçin: Her birim için az sayıda KPI belirleyin. Sonuç göstergeleriyle öncü göstergeleri dengeleyin.
- Veri ve sorumluları tanımlayın: Veri nereden gelecek, kim hesaplayacak, ne sıklıkla raporlanacak?
- Değerlendirme düzeni kurun: Yıllık yerine aylık veya üç aylık görüşmeler yapın. Yöneticileri adil geri bildirim konusunda hazırlayın.
- Gözden geçirin: İlk dönemde eksikler normaldir. İşe yaramayan göstergeyi değiştirin.
Örnek şirket göstergeleri
- Finans: Brüt kâr marjı, nakit döngüsü, tahsilat süresi
- Satış: Hedef gerçekleşme, yeni müşteri, teklif dönüş oranı
- Üretim ve operasyon: Zamanında teslimat, fire ve hata oranı
- İnsan kaynakları: İşten ayrılma oranı, kritik pozisyonların dolma süresi
Bunlar örnektir. Sizin için doğru gösterge, stratejinize ve işinizin yapısına göre belirlenir.
Excel mi, yazılım mı?
Küçük ekipler Excel ile başlayabilir. Bu, sistemin önce mantığının oturmasını sağlar. Çalışan sayısı ve veri arttıkça Excel hataya açık hâle gelir ve yazılım düşünülebilir. Yazılım kurulu bir sistemi hızlandırır, olmayan sistemi kuramaz.
Sık yapılan hatalar
- Çok sayıda gösterge belirlemek
- Yalnızca geçmiş sonuçları izlemek
- Ölçüp aksiyon almamak
- Prime bağlayıp göstergelerin çarpıtılmasına yol açmak
- Yöneticileri eğitmemek, önyargıları hesaba katmamak
Şirket hedefinden kişi hedefine: Örnek
Performans sistemi hedeflerin birbirine bağlanmasıyla çalışır. Kurgusal örnek:
- Şirket hedefi: Müşteri kaybını azaltmak.
- Satış birimi: Düzenli müşteri ziyaret oranını artırmak.
- Operasyon birimi: Zamanında teslimat oranını yükseltmek.
- Müşteri hizmetleri: Şikâyet çözüm süresini kısaltmak.
- Çalışan: Kendi sorumluluğundaki müşteri ziyaret planını tamamlamak.
Böylece her kişi, kendi hedefinin şirket hedefine nasıl katkı sağladığını görür.
Performans görüşmesi nasıl yapılmalı?
- Önce çalışanın kendi değerlendirmesini dinleyin.
- Somut sonuç ve davranış örnekleri üzerinden konuşun.
- Başarıyı da gelişim alanını da söyleyin.
- Engelleri sorun: Hedefe ulaşmayı ne zorlaştırıyor?
- Sonraki dönem hedef ve gelişim planını birlikte yazın.
Yılda bir görüşmede yıl sonu sürpriz yaşanmamalıdır. Kısa ve düzenli görüşmeler sorunu erken yakalar. Bu konuda geri bildirim eğitimi yöneticilere destek sağlar.
Değerlendirme hataları
- Halo etkisi: Tek bir olumlu özelliğin tüm değerlendirmeyi etkilemesi.
- Yakın zaman etkisi: Yalnızca son haftaların hatırlanması.
- Merkezi eğilim: Herkese ortalama puan verilmesi.
- Benzerlik etkisi: Kendine benzeyen çalışana daha yüksek puan verilmesi.
Bu hatalar, net ölçütler, dönem boyunca tutulan notlar ve yöneticiler arası karşılaştırma toplantılarıyla azaltılabilir.
KOBİ için sade başlangıç
- 3-5 şirket hedefi belirleyin.
- Her birim için 3-5 gösterge seçin.
- Aylık tek sayfalık rapor hazırlayın.
- Yöneticilerle aylık, çalışanlarla üç aylık görüşün.
- İlk yıl sistemi prime bağlamadan öğrenme amacıyla kullanın.
Sistem oturduktan sonra ücret ve prim bağlantısı daha sağlıklı biçimde tasarlanabilir.
Sık sorulan sorular
Sistem kurulduğunda çalışanlar direnç gösterir mi? Amaç anlatılmazsa gösterebilir. Şeffaflık, ekibin hedef belirlemeye katılması ve sistemin önce gelişim için kullanılması direnci azaltır.
Kaç gösterge yeterli? Sabit bir sayı yok. Birim başına az sayıda ve gerçekten karara etki eden göstergeler tercih edilmelidir.
Destek için performans iyileştirme ve KPI danışmanlığı sayfamızı inceleyebilirsiniz.